ma
di
wo
do
vr
za
zo
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
 
 
 
 
Schrijf je in op de nieuwsbrief.

Agenda

Vrijwilliger

Hay Ibn Yakhzan

Rachida Lamrabet



De canonkeuze van Rachida LAMRABET

Dat er een verband is tussen Hay ibn Yakzan, (De Levende, zoon van de Wakkere) en Robinson Crusoe zullen slechts weinigen toegeven, net zoals het slechts zelden toegegeven wordt dat de Arabische beschaving een wezenlijke invloed heeft gehad op de Westerse wereld.

Zowel Hay ibn Yakzan en Robinson Crusoe zijn fictieve personages die aanspoelen op een onbewoond eiland ergens midden in de oceaan.

Ze hebben volgens sommigen een gemeenschappelijke spirituele vader, namelijk Ibn Tofail. Deze laatste was een Islamitisch geleerde die in 1110 (Christelijke jaartelling) geboren werd in Granada dat toen nog onder Arabisch heerschappij was.

Hij schreef het verhaal van Hay Ibn Yakzan, over een jongetje dat op een onbewoond eiland aanspoelde en er opgroeide tot een nieuwsgierige man die de wereld probeerde te begrijpen. Het boek van Ibn Tofail werd al snel in verschillende talen vertaald en had van meet af aan een grote invloed op, ondermeer de 18de eeuwse rationalisten en het Westers verlichtingsdenken. Volgens sommigen legde Ibn Tofail met zijn boek meteen ook de basis voor de Westerse roman. Ondermeer de Engelse schrijver Daniel Defoe zou zich door het werk van Ibn Tofail hebben laten inspireren voor zijn in 1719 uitgegeven roman Robinson Crusoe, waarvan de volledige titel van dit boek trouwens te mooi is om hem niet te vernoemen 'The Life and Strange Surprising Adventures of Robinson Crusoe of York, Mariner: who lived Eight and Twenty Years, all alone in an uninhabited Island on the coast of America, near the Mouth of the Great River of Oroonoque; Having been cast on Shore by Shipwreck, wherein all the Men perished but himself. With An Account how he was at last as strangely deliver'd by Pirates. Written by Himself'.

Toen Hay ibn Yakzan aanspoelde op een eiland midden in de oceaan was hij nog te klein om te beseffen dat hij het lot aan zijn kant had. Hij wist niet beter of het had zo moeten zijn dat hij aanspoelde aan de poten van een moedergazelle die nog in rouw was omwille van haar gestorven jong. Haar uiers zaten nog vol warme melk en haar verdriet was groot. En toen Hay aanspoelde had ze een kind om voor te zorgen. Ook zij wist niet beter of het had zo moeten zijn. Ze ontfermde zich over hem als was hij haar eigen vlees en bloed en bespaarde hem zo het onfortuinlijke lot van zovele aangespoelden; verkommeren, verdwalen of gek worden van eenzaamheid.

Zeven jaar lang werd Hay verzorgd door de gazelle en toen stierf ze en moest Hay rechtop gaan staan. En toen hij dat deed, ontdekte hij het leven en hoe de dingen waren. Door te kijken en door na te denken verwierf hij kennis over de natuur, over de hemel, zelfs God kwam hij gaandeweg tegen. Maar het meest fascinerende was hoe hij zichzelf ontdekte. Als een wezen dat op zoek was naar verlichting. Als een ‘lerend subject’ dat zich volstrekt bewust was van zichzelf en van zijn omgeving. Ibn Tofail beschrijft in zijn boek hoe Hay na zeven keer zeven jaar een filosoof geworden was zonder dat hij zichzelf ooit zo zou noemen.

Een autodidact die zonder de openbaring van een tekst of de socialisatie door de gemeenschap, tot verlichting en kennis was gekomen omtrent de wereld die hem omringde. Als afstandelijke lezer is de verleiding groot om op een vertederde manier naar de ‘ontdekkingstocht’ van dit enfant sauvage te kijken. Want wij weten alles al, we hebben de dingen zelfs een naam gegeven en dus hoeven we niet meer echt te kijken. Maar Hay keek wel en hij kwam tot de vaststelling dat de natuur niet ten dienste van de mens stond, maar wel ten dienste stond van zichzelf en van het transcendentale. Deze vaststelling deed Hay ertoe besluiten om voorzichtig te zijn met deze natuur, om zijn materiële en lichamelijke behoeftes tot een minimum te herleiden. Hij streefde ernaar zijn ‘ecologische voetafdruk’ zo klein mogelijk te maken en verbruikte slechts het hoogst noodzakelijke.

Robinson Crusoe daarentegen, spoelde niet met lege handen aan. Buiten de wrakstukken van het vergane schip waar hij op voer, had hij een boek mee. De bijbel. Robinson Crusoe had zich er tijdens de schipbreuk aan vastgeklampt.

Een ander verschil met Hay was dat Robinson Crusoe als volwassene op het eiland aanspoelde. Hij had een verleden, had een taal en kende de wereld. In die zin zijn er meer parallellen te trekken tussen Crusoe en de aangespoelden van deze tijd, de vluchtelingen en de mensen die om uiteenlopende redenen hun land of hun vertrouwde omgeving verlaten en zich in het ongewisse wagen. Want ook zij spoelen aan met hun taal en met hun verleden, met hun god vaak ook.

Maar daar stopt verder elke vergelijking met deze hedendaagse ‘schipbreukelingen’. Want Robinson Crusoe spoelde aan en had een boodschap, had een beschaving die hij diende te verspreiden. Hij twijfelde er niet aan, het was die nieuwe omgeving die naar zijn hand gezet moest worden, waarop hij zijn normen diende toe te passen.
Zou dit een indicatie zijn van hoe de Westerse beschaving, door de eeuwen heen, gekeken heeft naar de grote wereld daarbuiten? Als een plek waar de boodschap diende te worden verspreidt. Zelfs een, schijnbaar hulpeloze schipbreukeling had de, schijnbaar, onbewoonde wereld iets te bieden.

En kijk, het duurde niet lang of Vrijdag werd ten tonele gevoerd om de boodschap van Crusoe te ontvangen. En de boodschap was die van de bijbel uiteraard. Een boodschap die voorgedrukt was en enkel nog diende te worden onderwezen. Vrijdag diende geciviliseerd te worden. Het was Vrijdag die een koeterwaals sprak, Crusoe leerde hem zijn taal aan.

Het is ondenkbaar dat de hedendaagse aangespoelden, schipbreukelingen omwille van politieke of socio-economische omstandigheden, de omgeving waarin ze terechtkomen, fundamenteel zouden veranderen. En dat is ook de allergrootste angst vandaag in het Westen, de vrees dat die zogenaamde invasie van vreemde culturen hun vertrouwde wereld op zijn kop zou zetten, er dingen aan zou veranderen, dat idee zorgt voor grote angst in de publieke opinie. En wel omdat, in de hoofden van de eilandbewoners, de Westerlingen, het Vrijdag is die deze keer aanspoelt en de logica van het oude verhaal gebiedt dat het Vrijdag is die geciviliseerd moet worden. Welk verhaal Vrijdag ook aanbrengt, het is van nul en generlei waarde. Deze conservatieve houding ontzegt ons vandaag zoveel inspirerende verhalen en inzichten. Laten we daarom Ibn Tofail lezen en Daniel Defoe en hopelijk tot het besluit komen dat we veel aan elkaar hebben.

Terug naar het canonoverzicht



Check onze blog manatalks.blogspot.com



Activiteit in de kijker


01 02 2013 Zorg in tijden van efficiëntie - Levensbeschouwing in de zorg en hulpverlening

MANA vzw ism HiG, Ella, Motief, CIMIC, Provincie Vlaams-Brabant, ODiCE & CAW-CGG

Provinciehuis Vlaams-Brabant, 3000 Leuven


Manazine #6 | SPECIAL: Islamitisch cultureel religieus erfgoed


MANAzine - tijdschrift met debat en discussie op de snijlijn van maatschappij, cultuur & islam. | Islamitisch religieus en cultureel erfgoed

Share Share

Voeg je event toe aan onze agenda.























Schrijf je in voor de nieuwsbrief!



Schrijf je in als vrijwilliger.










30 mei 2017
الثلاثاء 04 رمضان 1438
Antwerpen    Brussel    Gent    Hasselt
Arabisch    Turks