ma
di
wo
do
vr
za
zo
 
 
 
 
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Schrijf je in op de nieuwsbrief.

Agenda

Vrijwilliger

Ottomaans-Turkse Klassieke muziek - ars longa

Hilmi Kaçar



Men zegt weleens dat de muziek de taal is van goden. De Gülizar taksim van de legendarische tanburspeler Cemil Bey maakt op mij ’een verpletterende indruk. Deze instrumentale improvisatie vertelt in drie minuten zoveel dingen en de schoonheid en meesterschap van deze bijzondere taal treft me telkens opnieuw."
Muziek is universeel maar tegelijkertijd is elke muziek ook een lokale culturele expressie. Zo is dat ook met de Ottomaans Turkse klassieke muziek. Het is muziek die is gegroeid in en rond het Ottomaanse hof die heel lang optrad als de mecenas van de kunsten. De muziek aan het hof tussen de 14de en de 15de eeuw was vooral een internationale islamitische klassieke muziek. Ze kende een bloeiperiode in de 17de en de 18de eeuw. Andere kunsten als poëzie, tezhib (goudversiering), naks (miniatuur), hat (kalligrafie) en ebru (papier marmering) bloeiden ook in deze periode.
Verwant aan de klassieke Arabische muziek van vandaag, heeft de Ottomaans Turkse klassieke muziek een bredere repertoire met uitgewerkte compositievormen, met langere ritmecycli (usul), tragere tempo’s en de melodieën meer uitgewerkt. Een makam is een systeem van melodische patronen met een reeks specifieke muzikale regels en met een vaste toonaard, waarbij de onderlinge relaties van de noten en de melodische progressie, opgaand-neergaand, een belangrijke rol spelen; de hele muzikale theorie rust op de makam, die dus geen gewone 'toonaarden' zijn; er zijn er ruim honderd en ze dragen namen zoals de Indische raga’s.
De Ottomaans Turkse hofmuziek entte zich aanvankelijk op de Perzische muziekvormen, maar in de 16de eeuw werden daar Turkse elementen ingeschoven en stilaan verminderden de Perzische invloeden. De fasil of klassieke suite kwam ook in die periode tot bloei. De fasil opent altijd met een instrumentale prelude (peşrev). Daarin kan de componist zijn kennis, makam-beheersing en vaardigheid etaleren, wat voor de uitvoerders ook geldt in de niet-metrische instrumentale improvisaties (taksim). Na de prelude volgt de beste, een klassiek gedicht in vier lijnen, en andere vocale vormen, aan elkaar gebonden door taksims, uitlopend op een instrumentaal sluitstuk (saz semâ’î). De verwestering van de 19e eeuw beïnvloedden deze structuren in de zin dat men steeds meer interesse kreeg voor de lichtere liedjes (şarki). Dat hoefde niet altijd een achteruitgang te betekenen, goede muziek hangt uiteindelijk af van uitvoering en interpretatie.
Gedurende de verwestersingskoorts in de 19de eeuw vond de Ottomaans Turkse muziek onderdak in de mystieke orden, zoals die van de Mevlevîs. De klassieke Turkse muziek was immers gegroeid uit de religieuze muziek. Sufi-componisten, denkers en literatoren kwamen geregeld over de vloer aan het hof. Sultan Selim III was een begenadigd ney-speler, componist en een mevlevi-sufi die vaak te vinden was in de Mevlevi-orde in het gezelschap van Seyh Galib (schrijver van Hüsn-ü Ask – Schoonheid en Liefde) . De âyîn (de ceremonie van de ‘draaiende derwisjen’) en andere religieuze muziekvormen, hadden de klassieke Turkse muziek diep beïnvloed. De Mevlevî-ordes (Mevlevîhâne) in Istanbul waren al lang belangrijke centra voor muzikale en culturele opleiding en vorming. Talrijke ordes van de Sufi’s (de Mevlevî’s, de Bektashi’s, e.a.), verspreid over het Ottomaanse rijk, deden als het ware dienst als conservatoria. De muzikanten die er gevormd werden, ontwikkelden een onderscheiden smaak in stijl en instrumentatie. Toonaangevende componisten zijn Mustafa Itrî, Ismail Dede Efendi, Zekai Dede, Neyzen Salih Dede, Neyzen Aziz Dede, e.a.
Na de oprichting van de Republiek Turkije werd de Ottomaans Turkse klassieke muziek verboden en tot midden de 20ste eeuw als een ancién-regime cultuur bestempeld. Desondanks is de belangstelling ervoor nooit weggevaagd. De kunsten is immers een lang leven beschoren.

Hilmi Kaçar / ud-speler en wetenschappelijk medewerker aan Vakgroep Geschiedenis UGent

 

 

 

 



Check onze blog manatalks.blogspot.com



Activiteit in de kijker


01 02 2013 Zorg in tijden van efficiëntie - Levensbeschouwing in de zorg en hulpverlening

MANA vzw ism HiG, Ella, Motief, CIMIC, Provincie Vlaams-Brabant, ODiCE & CAW-CGG

Provinciehuis Vlaams-Brabant, 3000 Leuven


Manazine #6 | SPECIAL: Islamitisch cultureel religieus erfgoed


MANAzine - tijdschrift met debat en discussie op de snijlijn van maatschappij, cultuur & islam. | Islamitisch religieus en cultureel erfgoed

Share Share

Voeg je event toe aan onze agenda.























Schrijf je in voor de nieuwsbrief!



Schrijf je in als vrijwilliger.










25 april 2017
الثلاثاء 28 رجب 1438
Antwerpen    Brussel    Gent    Hasselt
Arabisch    Turks